♦ یک جامعه شناس: خشکسالی، تهدیدی برای امنیت ملی است
۰۲/خرداد/۱۳۹۴ خودنویس

یک جامعه شناس معتقد است که اثرات مستقیم خشکسالی موجب افزایش تنش های قومی و به خطرافتادن تمامیت ارضی خواهد شد و خشونت های گسترده را به دنبال خواهد داشت.

گیتی خزاعی، جامعه شناس، در یادداشتی در روزنامه ی قانون، به بررسی آثار مستقیم خشکسالی بر جامعه ی ایران پرداخته است. به گفته این جامعه شناس، اثرات منفی خشکسالی، در کوتاه زمان و در بازه ای طولانی، تهدیدهای مهم امنیتی و اجتماعی برای ایران و ایرانیان پدید خواهد آورد. خزاعی مینویسد: «خشکسالی با آسیب دامنه داری که در اخلاق و سرمایه اجتماعی ایجاد میکند موجب افزایش خشونت میشود. نمونه های آن را در جوامعی که همزمان خشکسالی و خشونت را تجربه میکنند، به راحتی میتوان مشاهده کرد.» لازم به توضیح است که خشونت های مناطقی نظیر سوریه و یمن درست چند سال پس از بروز خشکسالی های این سرزمین ها آغاز شد.
خانم خزاعی در ارتباط «تهدید امنیت ملی و گسترش ناامنی» ناشی از خشکسالی مینویسد: «موقعیت ژئوپولیتیک ایران و قرارگرفتن در شاهراه قاچاق، تروریسم، کشت و توزیع موادمخدر، تنش های شدید منطقه ای و قومی، و درگیری های فرقه ای و مذهبی در خاورمیانه، ایران را به یک نارنجک ضامن کشیده بدل کرده است. خشونت بارترین کنش های تروریستی جهان، در مجاورت مرزهای ایران رخ میدهند.»
او ادامه میدهد: «هم اکنون در چند کیلومتری مرزهای شرقی ایران، نهادینه ترین سیستم آموزشی تروریسم در جهان، نیروهای جان برکف انتحاری تربیت میکند که معتقدند راه بهشت از قتل عام شیعیان میگذرد و در چند ۱۰ کیلومتری مرزهای غربی، خون ریزترین گروه تروریستی جهان، اوقاتش را با سلاخی یا آتش زدن همسایه های دیواربه دیوار ما میگذراند. افزایش آسیب دیدگی اقلیمی و بیابانی ترشدن گذرگاه های مرزی و درون سرزمینی، ظرفیت بالقوه مبسوطی برای گسترش تعرض های فرقه ای به داخل کشور فراهم خواهد کرد. اکنون نیز به علت شرایط نامناسب اقلیمی، دیده بانی و پاسداری در بسیاری نقاط کشور غیرممکن یا بسیار پرخطر است و معبر امنی برای گروه های تروریستی فراهم کرده است. با تشدید تفتیدگی سرزمین، این پاسداری غیرممکن تر و این تردد ایمن تر هم خواهد شد.»

این جامعه شناس معتقد است که خشکسالی به افزایش تنش های قومی و به خطرافتادن تمامیت ارضی می انجامد: «ایران جزو معدود کشورهای جهان است که توانسته اقوام مختلف را زیر پرچم یک هویت مشترک گرد آورد. اقوام ایرانی در گذر تاریخ همیشه به خوبی کنار هم زیسته و به عنوان یک قوم واحد میراث دار هویت مشترک ملی و ایرانی اند. اما در شرایط بحرانی تنش های قومی شدت پیدا میکنند و تبعیض های کهنه و نهادینه، این ظرفیت را دارند که اختلافات قومی را به عاملی تنش زا و ویرانگر تبدیل کنند.»
این کارشناس علوم اجتماعی، با اشاره به شکننده بودم نظام اجتماعی ایران به ویژه در استان های حاشیه و مرزی مینویسد: «دو حادثه اخیر مهاباد و گسترش ریزگردها در خوزستان، آزمونی عبرت آمیز بود برای دولت، که دریابد با وجود همزیستی مسالمت آمیز اقوام در ایران، پیوند اقلیت های قومی غیرفارس با نظام اجتماعی چقدر شکننده و آسیب پذیر است. هیچکدام از دو حادثه، ارتباط مستقیمی به قومیت مردمان ساکن در این مناطق نداشت اما آتش زیر خاکستر احساس تبعیض کهنه اقوام را به تلخی و البته خونین، سوق داد. مطالبه برقراری امنیت نسبی و هوایی برای تنفس در خوزستان، حداقل خواسته معترضان از پایتخت نشین ها بود و حتی به روشنی بیان میکردند که در گذر سالیان، محرومیتی طولانی و ناحقی و آسیب هایی جبران ناپذیر از ناحیه جنگ تحمل کرده اند. بنابراین، تشدید وضع نامساعد اقلیمی در کشور، ظرفیت تبدیل چالش های اقلیمی به تنش های قومی و پرخطر را داراست.»
خانم خزاعی، گسترش فقر را مساله مهم دیگری میداند که در نتیجه ی خشکسالی جامعه ی ایران را در برخواهد گرفت و «عزت» و «غرور ملی» را جریحه دار خواهد کرد: «بحران ها فقرا را فقیرتر و محرومیت را تشدید میکنند. همین الان هم جمعیت پرشماری از مردم ایران در شرایط اقتصادی ناگواری به سر میبرند. خشکسالی و زندگی در اقلیمی بی برگ و بار و بی کشت وکار، هم بر فقر و هم بر تعداد تنگدستان خواهد افزود. به واقع، محرومیت ناشی از تکیدگی اقلیمی و بی آب و بار بودن زمین و عدم امکان ارتزاق، همین الان هم کمی دورتر از پایتخت، در مناطقی که دارند به سختی و تلخی، خشکسالی را تجربه میکنند قابل مشاهده است. با کاهش بیشتر منابع در پی خشکسالی، چنانچه راه های معقول و عزت مندانه تری برای تامین غذا و آب اندیشیده نشوند، ملت ایران قطعا نیازمند کمک های بین المللی خواهد شد. همین الان هم تعداد قابل تاملی از شهروندان استان های محروم، مورد حمایت نهادهای بین المللی قرار دارند. گزارش های یونیسف، یونسکو و برنامه عمران سازمان ملل در ایران نمایانگر وابستگی بهداشتی و آموزشی جمعیت پرشماری از ملت ایران به کمک های بین المللی است. با گسترش خشکسالی، رشد بیکاری و خالی تر شدن خزانه ملی به علت مقابله با خشکسالی، و البته ضعف نهادهای تامین اجتماعی، دریافت کننده های کمک های حمایتی پرشمارتر خواهند شد. کمیابی منابع، در کنار چشم انداز سیاست های افزایش جمعیتی، ملت ایران را در سطحی وسیع، به مردمانی نیازمند به کمک های انسان دوستانه ملی و بین المللی در حوزه غذا، بهداشت و آموزش تبدیل خواهد کرد.»

اما بحران دیگری که این جامعه شناس به آن اشاره کرده «تضعیف اخلاق، اعتماد و کاهش سرمایه اجتماعی» است که میتواند ضربه های جبران ناپذیری به جامعه ی ایران وارد کند: «بی اخلاقی و بی حرمتی به طبیعت، یکی از عوامل فروپاشی اقلیم است، اما میتواند پیامد خشکسالی هم باشد. دلایل تحلیلی آن، به رابطه متقابل اخلاق و کمیابی منابع برمیگردد. بحران ها آشفتگی اخلاقی و رفتاری را میافزایند. زلزله های مکرر، به عنوان یکی از نمونه های بحران طبیعی در ایران، علاوه بر آنکه روح همبستگی ایرانی ها را به نمایش میگذارند، آزمون های عملی دردناکی برای سنجش اخلاق، به وقت مرارت ناشی از ویرانی و کمیابی منابع هم بوده اند. جنازه های مثله شده بمی ها، رودباری ها و منجیلی ها توسط راهزنانی که برای غارت تهمانده های زندگی به محل هجوم آوردند، یادمان تلخی است که یادآوری کند ما هم مثل سایر ملت های جهان، این ظرفیت بالقوه را داریم که هنگام کمیابی منابع به موجوداتی قسیالقلب تبدیل شویم. به علاوه، کمیابی ناشی از خشکسالی، حس نوع دوستی و اشتیاق برای کمک به یگدیگر و اعتماد را فرو میکاهد و خودمحوری را میافزاید.»
گیتی خزاعی نهایتا به نگرانیهای خود بابت افزایش خشونت و شرایط سخت شهروندان در آینده مجبور به مهاجرت شوند میپردازد.
خانم خزاعی در پایان، اظهار امیدواری میکند که ساکنان فلات ایران، با توجه به راه هایی که برای هم خوانی با تغییرات اقلیمی وجود دارد، مانع فروپاشی شوند: «اگر ساکنان فلات ایران بارها توانسته اند راه های انطباق هوشمندانه با تغییر اقلیم را بیاموزند و از مرز فروپاشی بازگردند، این بار هم بی شک خواهند توانست هم پیامدها را به حداقل برسانند و هم راه های هوشمندانه انطباق با بحران خشکسالی را عملیاتی کنند. دولت به عنوان مهمترین متولی مدیریت بر سرزمین ناگزیر است با جدیت، سخت دلی و قاطعیت فرآیند پرشتاب خشکیدن سرزمین را کند سازد و با تامل بر راهکارهای مناسب، پیامدهای پیش گفته را به حداقل برساند. البته همه چیز به یک تک مضراب بستگی دارد؛ اینکه مقابله با خشکسالی و انطباق با تغییراقلیم، باید اولویت اول دولت در حوزه سیاست و امنیت داخلی باشد.

♦ بحران کمبود آب و آدرس های غلطی که به مردم میدهند

میگویند سرانه مصرف آب ایرانیان دو برابر سرانه مصرف جهان است. یک گوگل ساده انجام بدهید تا همین ادعا را با صدها تیتر مختلف در هزاران سایت فارسی زبان مشاهده کنید. حالا اگر تبلیغات هر روزه رادیو و تلویزیون را هم به این موج اضافه کنیم، آن وقت هژمونی قاطع ادعایی را بر فضای رسانهای کشور مشاهده خواهیم کرد که طبیعتا تک تک شهروندان ناچار به پذیرش آن هستند. اما حقیقت چیز دیگری است.

از ویکیپدیا میتوانید فهرست سرانه مصرف «آب شیرین» (freshwater) کشورهای جهان را مشاهده کنید. (به انگلیسی+ و به فارسی+) ایران در این فهرست، با سالانه ۱۰۴۸ مترمکعب برای هر نفر، در بین ۱۶۹ کشور جهان، رتبه ۲۰ را به خود اختصاص داده. کشورهایی که در این فهرست سرانه بیشتری نسبت به ایران دارند به صورت نرمال قابل دسته بندی نیستند. یعنی از کشورهای عقب افتادهای همچون ترکمنستان، قزاقستان، تاجیکستان و پاکستان گرفته تا کشورهای کاملا پیشرفت های همچون آمریکا، کانادا، استرالیا و پرتغال را شامل میشوند. بدین ترتیب، آشکارا یک جای کار لنگ میزند. نمودار سرانه مصرف آب نمیتواند ملاک مناسبی برای توسعه یافتگی اقتصادی یا فرهنگی کشورها باشد. اما مشکل کار در کجاست؟

در جداول ارایه شده، سرانه آب شیرین مصرفی، از مجموع آب مصرف شده در بخش «خانگی، صنعتی و کشاورزی» محاسبه شده است که در کشورهای مختلف جهان، سهم هر یک از این بخشها متفاوت است. خیلی ساده میتوان حدس زد که در کشورهای عقب افتاده جهان، به دلیل سیستم آبیاری سنتی در بخش کشاورزی، هدررفت آب در این بخش بسیار زیاد است. دوباره به نمودار مصرف جهان باز میگردیم و این بار کشورها را بر اساس سرانه مصرف در بخش کشاورزی فهرست میکنیم:

این بار ایران در رده ۳۰ جهان قرار میگیرد اما کشورهایی که بالاتر از ما (پر مصرف تر از ما) هستند بدون استثنا کشورهای عقب افتاده جهان هستند. از سومالی، ترکمنستان، افغانستان، میانمار گرفته تا تاجیکستان و عراق و میانمار. در این فهرست، حتی یک کشور اروپایی یا آمریکایی از ایران پرمصرف تر نیست.

پس حالا پازل کمی مشخص تر میشود. آمریکا با ۱۶۰۰ مترمکعب در سال، بیش از ۵۰ درصد سرانه ایران مصرف آب دارد، اما در ایران ۹۱درصد این مصرف در بخش کشاورزی هدر میرود، در حالی که در آمریکا این عدد فقط ۴۱ درصد است و در کانادا فقط به ۱۲ درصد میرسد! در نقطه مقابل، بخش مصرف خانگی در ایران تنها ۷ درصد از کل سرانه مصرف را به خود اختصاص داده است. از این لحاظ ما جزو ۴۰ کشور پایین جهان قرار داریم! این عدد برای اتریش ۳۵درصد، سوییس ۲۴درصد، بریتانیا ۲۲درصد، کانادا ۲۰درصد، فرانسه ۱۶درصد و آمریکا ۱۳درصد است. (در عین حال برای افغانستان و پاکستان و ترکمنستان هرکدام ۲ درصد است!)

در آخرین تقسیم بندی، کشورهای جهان را بر اساس درصد آب مصرفی در بخش صنعت رده بندی میکنیم. اینجا جایی است که دقیقا فهرست پیشرفته ترین کشورهای جهان در صدر قرار میگیرد و ده کشور نخست جهان را بلژیک، فنلاند، لهستان، بلغارستان، بریتانیا، سوییس، فرانسه، کانادا، آلمان و نروژ تشکیل میدهند. آمریکا هم با ۴۶ درصد مصرف در بخش صنعت نزدیک به همین کشورها قرار دارد. طبیعتا در میان عقب افتاده ترین کشورهای جهان، افغانستان، اریتره، کامبوج و اتیوپی، صفر درصد آب خود را در بخش صنعتی مصرف میکنند.

اما نتیجه چه میشود؟

تبلیغات رسانه ای به شهروندان ایرانی فشار وارد میکند که آنها طرز استفاده صحیح از آب را بلد نیستند و با بی مبالاتی، دو برابر مصرف جهانی آب مصرف کرده و سبب خشکسالی در کشور شده اند. هرچند کسی منکر کم آبی بنیادین در منطقه ما نیست، اما پس از این عامل طبیعی، تمامی انگشت های اتهام به سوی شهروندان ایرانی اشاره رفته با این ادعای نادقیق که «مصرف آب شهروندان ایرانی دو برابر میانگین جهانی است». حالا اجازه بدهید از جداول فوق دو عدد را در هم ضرب کنیم:

یکی سرانه مصرف آب، و دیگر درصد مصرف آن در بخش خانگی است. نتیجه کار میزان مصرف آب شهروندان در بخش خانگی را به ما نشان خواهد داد که در چند نمونه انتخابی من به شرح زیر است:

کانادا: ۲۷۴ (متر مکعب، سرانه مصرف خانگی هر شهروند)
ایسلند: ۱۹۳
آمریکا: ۱۹۲
مجارستان: ۱۸۷
استرالیا: ۱۷۸
اتریش: ۱۵۶
ایتالیا: ۱۳۰
نروژ: ۱۱۹
سوئد: ۱۰۹
روسیه: ۱۰۱
فرانسه: ۸۷
سوییس: ۸۳
ایران: ۷۳!
آشکارا قابل مشاهده است که در اکثر کشورهای پیشرفته جهان، مصرف آب خانگی به مراتب بیشتر از ایران است و این در حالی است که در اکثر این کشورها، سرانه کل مصرف آب همچنان از ایران کمتر است. (به دلیل هدررفت آب ما در بخش کشاورزی) باز هم به خاطر بیاورید که در ایران تمامی آب مصرفی خانگی را آب شرب تامین میکند. این در حالی است که در اکثر کشورهای جهان، تمامی آب هایی که به منازل میرسند آب شرب نیستند و شهروندان میتوانند از آب های غیرآشامیدنی برای بسیاری از کارها نظیر شست و شو یا باغبانی استفاده کنند. خبر دیگری میگوید که اساسا ۸۴ درصد آب مصرفی شهری در ایران نیازی به تصفیه ندارد (اینجا+) و این صرفا از کوتاهی دولت است که مردم را مجبور کرده در کارهای غیرضروری از آب تصفیه شده استفاده کنند.

از طرف دیگر، دقیقا مشخص نیست که چه حجمی از آب مصرفی شهرها صرف از طریق سیستم لوله کشی فرسوده در ایران هدر میرود. یعنی ابدا تضمینی نیست که همین مقدار آبی که در ظاهر ایرانیان در بخش خانگی مصرف میکنند، به واقع توسط شهروندان مصرف شده باشد. فقط از یک منبع خبری من میتوانم بگویم که ۳۰ تا ۳۵ درصد آب شرب شهرهای ایران هدر میرود. (اینجا+) تردید نکنید که این درصد برای کشورهای پیشرفته جهان کاهش مییابد.

حرف آخر:

متاسفانه در بسیاری از این دست موارد، تبلیغات نادرست و نداشتن درک درست فعالان نسبت به ابعاد حقیقت، انگشت اتهام را به سوی نادرستی اشاره میرود. نتیجه این میشود که بحران آب کشور، که بخش اعظم آن ناشی از سیاست گزاری های غلط در بخش کشاورزی و بخش دیگرش ناشی از ضعف سیستم آبرسانی کشور است، تنها و تنها یک قربانی و قصر پیدا میکند و آن هم شهروند ایرانی است. کسانی که به واقع مصرف متعادل و حتی پایین تری نسبت به همتایان جهانی خود دارند، اما در نهایت باز هم باید در برابر شماتت های مداوم رسانه ها احساس شرم و تقصیر کنند.

دقیقن درست است. ایران زمین جای توسعه کشاورزی نیست، همان سطحی از کشاورزی که در این اقلیم، هزاران سال زیر کشت می رفته، را باید حفظ و بهینه نمود. طبیعی است که بر اساس اصل مزیت نسبی، باید دید که مزیت ما، در چیست. در پهنه ی کشور که میگردی، به اندازه ی کوه و دشت آن، کاروانسرا می بینی! گویا پیشینیان ما به روشنی به ما می گویند که مزیت ما، نه در خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی که در تجارت است.
ایران شاهراه شرق و غرب، دروازه ی ورود اروپاییان به آسیا است. شاید صنعت ترانزیت، به تنهایی بتواند بخش زیادی از بار هزینه های اداره کشور را به دوش بکشد. همیشه به این موضوع می اندیشم که ایران می توانست به جای دوبی، لنگرگاه کسب و کار منطقه باشد.

♦ هنگم اجرای پروژه ها کم سوادیم!
مشاور معاون اول رئیس جمهوری در پایان نشست به پاسخگویی به خبرنگاران و حاضران در جلسه پرداخت. او به پرسشی درباره احیای این دریاچه و سمتی که او در این پروژه دارد، پاسخ داد.

«شهروند» در سوالی از هدررفت بودجه کشور در نتیجه طرح های کارشناسی نشده و ازجمله طرح احداث میان گذر شهید کلانتری دریاچه ارومیه پرسید تا کلانتری توضیح دهد: در زمان احداث میان گذر شهیدکلانتری دریاچه ارومیه، طرح کارشناسی شد و مطالعات به درستی انجام گرفت؛ طبق مطالعات انجام شده بنا شد در ٣,۵ کیلومتری غرب دریاچه که ٩٩.٧درصد جریان آب از آن منطقه میگذرد، پل دیگری احداث شود اما آن پل را حذف کردند.

وی افزود: مشکل ما این است که زمان اجرای پروژه ها یا کم سواد هستیم یا اتفاقات را پیش بینی نمیکنیم یا نظر کارشناسی را باور نداریم. مجموع این فرهنگ مدیریتی باعث میشود بودجه های عمرانی کشور هدر رود.

کلانتری همچنین در پاسخ به پرسش دیگر مبنی بر طرح خرید آب شیرین از کشورهای همسایه گفت: این طرح غیرقابل اجراست زیرا عمدتا همسایگان ما منابع کافی برای صادرات آب شیرین را در اختیار ندارند، در این زمینه با چند کشور نیز مذاکره شده اما نتیجه بخش نبوده است. به عنوان مثال تاجیکستان اعلام کرد آبی برای صادرات ندارد و جمهوری آذربایجان نیز حاضر شد سالانه ١۵٠ تا ٢۵٠میلیون مترمکعب آب به ایران انتقال دهد آن هم برای مدت محدود که با هزینه های سنگین حمل ونقل و میزان ناچیز توافق شده، این طرح توجیه اقتصادی کافی ندارد.

♦ دولت نباید از موضع عده ای بترسد
کلانتری با اشاره به اینکه در زمینه فرهنگ سازی آب با یک مشکل عمده مواجه هستیم، گفت: برای اجرای سیاست های نجات بخش آب باید جدیت داشته باشیم و از واکنش عده ای نترسیم. درحال حاضر ما بنا داریم آب کشاورزی را به نصف برسانیم و برای این کار بودجه تأمین و آماده شده است تا سهم آب کشاورزان را خریداری کنیم اما دولت نگران واکنش مجلس و بقیه است. خود بنده در یکی دو روز گذشته چند جلسه خصوصی با آقای چیتچیان وزیر نیرو داشته ام تا ایشان را توجیه کنم که از واکنش نماینده های مجلس نترسد. نهایت این موضوع استیضاح است اما بحران آب دیگر شوخی بردار نیست. او تأکید کرد: اولین مصوبه دولت و اولین شعار آقای روحانی در زمان انتخابات احیای دریاچه ارومیه بوده است. ایشان با وجود آنکه به وعده خود عمل کرد و برای خرید حق آبه کشاورزان بودجه مورد نیاز را هم کنار گذاشت اما با اظهارات تند دو سه نماینده محلی در مجلس سریع عقب نشینی کرد. دولت باید برای نجات کشور از بحران خشکسالی جسارت و جدیت بیشتری به خرج دهد.

♦ هزینه جبران از ۵٠میلیارد به ٢۵هزار میلیارد تومان رسید
مشاور معاون اول رئیس جمهوری با اشاره به اینکه در شرایط فعلی برای نجات کشور از بحران خشکسالی نیازمند اقدامات فوری هستیم، تأکید کرد: برای اینکه بتوانیم ظرف ۵ تا ۶سال آینده به حالت نرمال برسیم باید سطح برداشت آب از منابع مان را به نصف برسانیم و کار را باید از همین امروز شروع کنیم چرا که تا الان هم دیر شده است. باید سطح برداشت آب از ٩۶میلیارد مترمکعب به ۵۶میلیارد مترمکعب برسد. او گفت: این موضوع درحال حاضر برای ما ٢٠ تا ٢۵هزار میلیارد تومان هزینه دارد این در صورتی است که در دوره خاتمی این موضوع را تنها با ۵٠ تا ١٠٠میلیارد تومان هزینه میشد مدیریت کرد اما متاسفانه مدیران کشور تا امروز باور نداشتند که بحران جدی است و حالا این موضوع کمکم دارد بین دولت مردان جامی افتد و البته این هزینه گزاف هم برای نجات تمدن ایران و کشور ضروری و غیرقابل اجتناب است. آب، نفت نیست. بلایی که ما سر نفت آوردیم را نمیتوانیم سر آب بیاوریم زیرا حیاتمان و موجودیت کشور به آب بستگی دارد.

♦ هزینه کلان برای تبدیل آب شیرین به آب شورتر از دریا!
کلانتری شیرین کردن آب را همراه با هزینه بسیار گزافی دانست و بیان داشت: در بسیاری از موارد شیرین کردن آب شور صرفه اقتصادی ندارد. جالب است که بدانید اشتباه های مدیریتی سالهای گذشته باعث شده است که ما هزینه کلانی بدهیم و آب شیرینمان را به آب شور تبدیل کنیم آن هم آب شوری که غلظت نمک آن ٣,۵ برابر غلظت نمک آب دریای عمان است!

وی افزود: در سال ۵١ آمریکاییها به ایران آمدند و درباره پروژه احداث سد گتوند پژوهش کردند. طبق گزارش آمریکاییها محل سد باید ١۴,۵ کیلومتر پایینتر از مخزن سد قرار میگرفت. علت این موضوع وجود گنبدهای نمکی گزارش شده بود اما مدیران وقت این گزارشها را خیانت آمریکا به ایران دانستند و سد را روی گنبدهای نمکی احداث کردند. در آن زمان ١٣٠میلیارد تومان هزینه شد تا پتوی رسی روی گنبدهای نمکی قرار بگیرد اما با اولین آبگیری تمام پتوهای رسی از بین رفته و آب شیرین پشت سدها به آب شوری تبدیل شد که غلظت نمک آن ٣.۵ برابر غلظت نمک آب دریای عمان است. حالا این سد با مجموع سرمایه گذاری ٣هزار و ۶٠٠میلیارد تومان علاوه بر شور کردن آب شیرین، سالانه ٣.۵ تن نمک به اراضی خوزستان اضافه میکند و خاک حاصلخیز منطقه را شور کرده است.

سدسازی بی حساب و کتاب رودخانه ها را خشک کرد
عیسی کلانتری همچنین با برگشت به عقب گفت: در زمان آقای احمدی نژاد، به ایشان اعلام شد اشتباه دوم را انجام نده و سد را آبگیری نکن که آب شیرین به آب شور تبدیل شود اما ایشان کار را به پیمانکار واگذار کرد تا دو خط لوله به طول ٢٧٠ کیلومتر از زیر سد رد کنند. برای این کار ٢هزار و ٢٠٠میلیارد تومان هزینه شد که درنهایت از لوله ای به قطر یک متر و ١٠ سانتیمتر تنها ٢٠٠ لیتر آب خروجی داشته باشیم. او افزود: مشکل ما نه تنها به برداشت بیرویه آب مربوط میشود که سدسازی های بی حساب و کتاب به این مشکلات دامن زده است. مسئولان ما از سدسازی به عنوان سند افتخار خود یاد میکنند اما از بس سد ساخته شده است دیگر در رودخانه ها آبی جاری نمیشود. درحال حاضر ۴٢درصد روان آبها به دلیل سدسازی کاهش داشته و به خشک شدن بسیاری از رودخانه ها منجر شده است.

♦ گفتند توسعه پایدار غربزدگی است!
کلانتری اشتباه های مدیریتی در دورههای گذشته را باعث رسیدن به این نقطه دانست و گفت: زمانی آمدیم گفتیم سیاست گذاری ها برای منابع کشور در راستای توسعه پایدار باشد اما عده ای گفتند توسعه پایدار و اصول غربی را کنار بگذارید. خود بنده در زمان ریاست جمهوری آقای خاتمی به خانم دکتر ابتکار شخصا نامه نوشتم و گفتم واقعا آب نیست و از لحاظ منابع آبی داریم رو به بحران میرویم. ایشان بی توجه شد و گفت چنین چیزی نیست! سازمان محیط زیست در ایران تا امروز یک سازمان مرده و تشریفاتی بوده است. همین الان آقایان هنوز دارند درباره خودکفایی در محصولات کشاورزی صحبت میکنند. برای نوشتن برنامه ششم دوباره موضوع خودکفایی را به میان کشیدند که من برگشتم به آقای نوبخت گفتم تو را به دین و ایمانت بگو این مزخرفات را کنار بریزند.

او افزود: با این منابع آبی موجود و در صورت استفاده از مدرن ترین تکنولوژیهای صنعتی و در صورت فرض محال رسیدن به بهره وری ١,۵درصد تا سال ١۴٠۴ تنها میتوانیم برای ٣٣میلیون نفر غذا تولید کنیم. این در شرایطی است که بهره وری ما درحال حاضر تنها ٠.٢درصد است.

وی تأکید کرد: من حتی در این زمینه به مقام معظم رهبری نیز نامه نوشتم و آمار و ارقام و گزارش علمی خدمتشان ارایه دادم. گفتم اگر میخواهیم به جمعیت ١۵٠میلیون نفر برسیم قبل از هر چیز باید منابع آبی را نجات دهیم و پس از آن توان تولید ما در کشاورزی، تأمین غذا برای ٣٣میلیون نفر است برای تأمین غذای بقیه جمعیت باید به واردات فکر کرد.

♦ ۵٠میلیون ایرانی باید مهاجرت کنند
وزیر اسبق کشاورزی با تأکید بر اینکه بحران خشکسالی در ایران به وضعیتی رسیده است که حیات و تمدن سرزمین در معرض تهدید قرار گرفته است، گفت: مطابق برآوردهای علمی، منابع کشش تأمین نیازهای جمعیت فعلی ایران را ندارد و در آینده نه چندان دور حدود ٧٠درصد جمعیت ایران باید از کشور مهاجرت کنند اما با وضع دیپلماسی خارجی ایران، کدام کشورها حاضرند ۴٠ تا ۵٠میلیون ایرانی را اسکان دهند؟!

وی ادامه داد: درحال حاضر در جزیره ماندیل هند ادامه سکونت غیرممکن شده است و این جزیره گاه و بیگاه به زیر آب میرود. این در شرایطی است که ماندیل تنها ٣٠٠هزار نفر جمعیت دارد اما دولت هند برای انتقال این جمعیت دچار دردسر شده است. ما چگونه میخواهیم برای اسکان قریب به ۵٠میلیون نفر ایرانی چاره اندیشی کنیم؟

♦ سخنرانی چالشی اخیر دکتر عیسی کلاننری

بحران آب در ایران هنوز برای بسیاری از اقشار جامعه به یک باور تبدیل نشده است؛ چرا که به باور انبوهی از مردم، این سرزمین همیشه با مشکل کم آبی دست وپنجه نرم کرده و حالا هم وضع بحرانی نیست! همین نگاه تا چندی پیش در بدنه مدیریتی کشور هم دیده میشد و کسی باور نداشت که مشکل داریم. بحث گسترده کردن جمعیت تازه و بیشتر ایرانی در عرصه های خاکی ایران هم یکی از همین استدلالها بود که در دورههای اخیر مطرح میشد. اما حالا با تغییر رویکردهای مدیریتی کشور برخی مسائل اندک اندک روشن شده و برخی مسئولان متوجه وخامت اوضاع شده و کارهایی را برای مدیریت این بخش شروع کرده اند.

آنطور که عیسی کلانتری، مشاور معاون اول رئیس جمهوری در امور آب، کشاورزی و محیط زیست در این خصوص میگوید، در سالهای گذشته وزارت نیرو جرأت اعتراف به واقعیت را نداشت؛ اما حالا بحران خشکسالی به اندازهای رسیده که مسئولان متوجه قهقرای کشور شده اند، زیرا درحال حاضر ٧٠درصد جمعیت کشور با سرانه زیر ٩٠٠ مترمکعب آب در سال زندگی میکنند و این از نظر استانداردهای جهانی یعنی رخداد فاجعه بزرگ. عیسی کلانتری که به تازگی سمت مشاوره از معاون اول دریافت کرده است، غروب شنبه به بنیاد ملی امید ایرانیان رفته بود تا در جمع خبرنگاران، کارشناسان و پژوهشگران از همین واقعیت ها و وضع آبی کشور گزارشی دقیق دهد.

♦️♦️♦️ در ادامه گزارش این نشست را میخوانید:

٩٧درصد آبهای سطحی را خشک کردیم
عیسی کلانتری، وزیر کشاورزی دوران سازندگی در این جلسه با اعلام آمار تکان دهنده از ذخایر آبی کشور گفت: ایران با بهره برداری از ٩٧درصد آبهای سطحی خود عملا تمام رودخانه های خود را خشک کرده است و دیگر آبی در طبیعت باقی نمانده است. او ادامه داد: این موضوع به معنای آن است که اگر به همین وضع ادامه دهیم حدود ٧٠درصد ایرانیان یعنی جمعیتی معادل ۵٠میلیون نفر برای زنده ماندن ناچار به مهاجرت از کشور هستند. کلانتری با بیان اینکه سرانه آب تجدیدپذیر کشور به ١٠١میلیارد مکعب رسیده است.

بحرانی ترین وضع خشکسالی جهان در ایران
کلانتری با بیان این نکته که در زمینه بحران خشکسالی واقعیت هایی گفته نشده یا کتمان شده است یا با ناآگاهی از آن گذشتهایم، گفت: مسئولان دولتی تا امروز باور نداشتند که کشور دارد رو به قهقرا میرود و حالا متوجه این موضوع شده اند که کمی دیر است؛ مطابق با استانداردهای جهانی درصد بهره برداری از آبهای سطحی نباید بیشتر از ۴٠درصد باشد. این درحالی است که بیشتر کشورهای پیشرفته حد ایده آل بهره برداری برای حفظ منابع آبی خود را لحاظ کرده اند که حداکثر ٢۵درصد برداشت است.

او افزود: تنها دو کشور در جهان وجود دارد که با بهره برداری بیرویه از منابع آبهای سطحی در معرض بحران جدی قرار گرفتهاند و آن دو کشور ایران و مصر است. این در شرایطی است که میزان بهره برداری از آبهای سطحی در مصر به ۴۶درصد و در ایران با اختلاف فاحش به ٩٧درصد رسیده است. برای اینکه عمق فاجعه را بهتر متوجه شوید عملکرد برخی از کشورهای جهان را در بهره برداری از آبهای سطحی سرزمینشان مرور میکنیم: ژاپن ١٩درصد، آمریکا ٢١درصد، چین ٢٩درصد، هند ٣٣درصد و در کشوری مانند اسپانیا که از لحاظ اقلیم و ویژگی های جغرافیایی به ایران شباهت دارد تنها ٢۵درصد.

وزیر دولت پنجم گفت: این موضوع به آن معنی است که حتی در صورت بارش ایده آل و نفوذ آب به زیر زمین، جایی برای ذخیره آن وجود ندارد، در نتیجه آب در سطح خاک جاری شده و تبخیر میشود. این موضوع شورتر شدن خاک و از دست رفتن حاصلخیزی آن را به دنبال داشته است. درحال حاضر وضع آبی برخی از شهرهای ایران به سطحی رسیده است که آن شهرها از نظر تعاریف علمی و استانداردهای جهانی به «شهر مرده» تعبیر میشوند. به عنوان مثال درحال حاضر شاهرود و نیشابور از نظر هیدرولوژی شهر مرده به حساب می آیند و بخش عمدهای از شهرستان رفسنجان نیز شهر مرده تلقی میشود.

♦ آب خانگی را خودتان در خانه تصفیه کنید
برای تامین مواد معدنی و حفظ آب بدن توصیه می شود از آب هایی قلیایی استفاده شود.
به گزارش پارسینه، آب یکی از باارزشترین منابع روی زمین است که به ترتیب ۷۰ و ۸۰ درصد از حجم مغز و بدن ما را فرگرفته است.به معنای واقعی آب مایه حیات است.
برای حفظ آب بدن نوشیدن دو لیوان آب اول صبح بسیار مفید است و باعث می شود بدن هنگام خواب دچار کم آبی نشود. البته بهتر است در کنار حفظ رطوبت بدن به منبع آب هم توجه شودمتاسفانه امروزه بسیاری از منابع آبی دارای فلزات سنگین ،هورمون ها ، آنتی بیوتیک و کلر هستند. این مواد افراد را با طیف وسیعی از مشکلات سلامتی مواجه می کند ، تعادل اسید و باز بدن را بر هم می زند و در سیستم ایمنی بدن اختلال ایجاد می کند.
شایان ذکر است چنانچه اسیدیته بدن بالا باشد باعث کاهش انرژی ، خستگی مداوم و عوارض گوارشی می شود که می توان با استفاده از آب قلیایی آن را مدیریت کرد.
در نگاه اول، نوشیدن آب قلیایی ممکن است یک امر پر هزینه به نظر می رسد.چرا که هزینه های تصفیه آن بالاست اما با روش خانگی استفاده از آن امکان پذیر است به این صورت که در یک پارچ آب ، یک عدد لیموی چهار تکه شده ( لیموها را فشار ندهید)و ۱ قاشق نمک اضافه کرده و در دمای اتاق قرار می دهیم.
بدین صورت آب قلیایی برای مصرف روزانه آماده می شود.